Zacznijmy od trzech słów
Cały PIT-38 opiera się na trzech pojęciach. Jeśli je zrozumiesz, reszta formularza stanie się prosta.
| Pojęcie | Co to znaczy po ludzku |
|---|---|
| Przychód | Wszystko, co dostałeś ze sprzedaży. Kwota brutto, przed odjęciem czegokolwiek. |
| Koszt uzyskania przychodu (KUP) | To, co wydałeś, żeby ten przychód osiągnąć. Głównie cena zakupu i prowizje. |
| Dochód | Przychód minus koszty. To od niego liczysz podatek. |
Podatek wynosi 19% i potocznie nazywa się go „podatkiem Belki".
Wniosek praktyczny: każda złotówka kosztu, o której zapomnisz, to 19 groszy podatku zapłaconego niepotrzebnie. Dlatego warto poświęcić godzinę na zebranie wszystkich opłat.
Najważniejsza rzecz: to są dwa osobne koszyki
To jest miejsce, w którym początkujący najczęściej popełniają błąd.
PIT-38 traktuje akcje i inne papiery wartościowe oraz kryptowaluty jako dwa całkowicie oddzielne światy. Mają osobne części formularza, osobne zasady kosztów i nie wolno ich ze sobą mieszać.
| Akcje, ETF-y, obligacje, instrumenty pochodne | Kryptowaluty | |
|---|---|---|
| Część formularza | Część C | Część E |
| Pozycje | 20–29 | 36–40 |
| Strata z akcji obniża podatek od krypto? | Nie | Nie |
Jeśli w jednym roku zarobiłeś na akcjach i straciłeś na krypto, nie zsumujesz tego. Każdy koszyk rozliczasz osobno.
Koszty przy akcjach i ETF-ach (Część C)
Broszura Ministerstwa Finansów wymienia je wprost. Do kosztów zaliczysz:
- Cenę nabycia — cena jednostkowa razy liczba sztuk.
- Prowizję przy zakupie.
- Prowizję przy sprzedaży. To ta, o której zapomina najwięcej osób.
- Opłaty za prowadzenie i założenie rachunku maklerskiego.
- Opłaty za transfer i zdeponowanie papierów wartościowych.
- Odsetki i prowizje od kredytu zaciągniętego na zakup tych papierów — w części proporcjonalnej do kwoty faktycznie wydanej na ich nabycie.
Punkty 4–6 zaskakują wiele osób. Jeśli płacisz brokerowi stałą opłatę za prowadzenie rachunku, to jest to koszt podatkowy.
Dwa szczególne przypadki
- Papiery z spadku — kosztem jest to, co zapłacił spadkodawca, a nie zero.
- Papiery z darowizny — cena nabycia wynosi 0 zł, ale dochód jest wolny od podatku w części odpowiadającej zapłaconemu podatkowi od spadków i darowizn.
Koszty przy kryptowalutach (Część E)
Tutaj zasada jest węższa i wynika z art. 22 ust. 14 ustawy. Kosztem są wyłącznie:
- udokumentowane wydatki bezpośrednio poniesione na nabycie waluty wirtualnej, oraz
- koszty związane z jej zbyciem, w tym udokumentowane opłaty na rzecz giełd i kantorów kryptowalutowych.
Słowo „bezpośrednio" jest tu kluczowe i bardzo zawęża listę. Wydatek musi dotyczyć samego kupna lub sprzedaży monety — nie tego, że ogólnie zajmujesz się kryptowalutami.
Dlatego kosztem nie są na przykład koparki, karty graficzne ani prąd zużyty na kopanie. To wydatki na prowadzenie działalności, a nie na nabycie konkretnej monety.
Czego nie odliczysz w żadnym z koszyków
| Wydatek | Dlaczego nie |
|---|---|
| Kursy, szkolenia, książki, webinary | To edukacja osobista, nie koszt konkretnej transakcji |
| Sprzęt: laptop, telefon, portfel Ledger | Nie jest bezpośrednim kosztem nabycia |
| Subskrypcje: TradingView, płatne grupy | Jak wyżej |
| Internet i prąd w domu | Dotyczy Cię tylko przy działalności gospodarczej |
A opłaty sieciowe (gas)?
Tu uczciwa odpowiedź brzmi: to zależy, a przepisy tego wprost nie rozstrzygają.
Opłata za sam przelew monet między własnymi portfelami trudno uznać za koszt nabycia lub zbycia — nic nie kupujesz ani nie sprzedajesz, tylko przesuwasz własne środki. Opłata zapłacona przy transakcji na giełdzie zdecentralizowanej broni się znacznie lepiej.
Jeśli takie opłaty są u Ciebie istotną kwotą, to jest dobry moment, żeby zapytać doradcę podatkowego, zamiast zgadywać.
Przeliczanie walut: data, która myli wszystkich
Jeśli kupujesz lub sprzedajesz w dolarach czy euro, każdą kwotę przeliczasz na złote po średnim kursie NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień transakcji.
Zwróć uwagę: nie z dnia transakcji, tylko z dnia poprzedzającego.
Jeśli sprzedałeś w poniedziałek, bierzesz kurs z piątku, bo piątek był ostatnim dniem roboczym przed poniedziałkiem. Ta sama zasada dotyczy kosztów, więc zakup i sprzedaż będą zwykle przeliczane po dwóch różnych kursach.
Możesz sprawdzić właściwy kurs w naszym przeliczniku walut — po wpisaniu daty transakcji sam podstawi kurs z odpowiedniego dnia.
Przykład liczbowy krok po kroku
Kupujesz 1 akcję za 100 USD i sprzedajesz ją za 150 USD. Prowizja wynosi 1 USD przy każdej transakcji.
Kursy NBP z dnia poprzedzającego: 4,00 PLN przy zakupie, 4,20 PLN przy sprzedaży.
Krok 1. Przychód — kwota brutto ze sprzedaży, bez odejmowania prowizji:
150 USD × 4,20 = 630,00 PLN
Krok 2. Koszty — wszystko, co wydałeś, każda pozycja po swoim kursie:
| Pozycja | W walucie | Kurs | W złotych |
|---|---|---|---|
| Cena zakupu akcji | 100 USD | 4,00 | 400,00 PLN |
| Prowizja przy zakupie | 1 USD | 4,00 | 4,00 PLN |
| Prowizja przy sprzedaży | 1 USD | 4,20 | 4,20 PLN |
| Razem koszty | 408,20 PLN |
Prowizja sprzedaży trafia do kosztów, a nie pomniejsza przychodu. Wynik jest ten sam, ale w formularzu musi stać po właściwej stronie.
Krok 3. Dochód:
630,00 − 408,20 = 221,80 PLN
Krok 4. Podatek — uwaga na kolejność. Najpierw zaokrąglasz podstawę do pełnych złotych, dopiero potem mnożysz przez 19%:
221,80 → 222 PLN (zaokrąglenie podstawy)
222 × 19% = 42,18 → 42 PLN (zaokrąglenie podatku)
Zaokrąglasz w dół poniżej 50 groszy, w górę od 50 groszy włącznie.
Gdybyś pominął obie prowizje, wykazałbyś 400 PLN kosztów i zapłaciłbyś podatek od 230 PLN. Różnica to kilka złotych — ale przy stu transakcjach w roku robi się z tego realna kwota.
Gdzie to wpisać w formularzu
To zależy od tego, czy dostałeś PIT-8C — informację, którą polskie biura maklerskie wysyłają do Ciebie i do urzędu.
| Twoja sytuacja | Wiersz | Przychód | Koszty |
|---|---|---|---|
| Polski broker, dostałeś PIT-8C | Wiersz 1 | poz. 20 | poz. 21 |
| Broker zagraniczny (Revolut, eToro, IBKR) — bez PIT-8C | Wiersz 2 | poz. 22 | poz. 23 |
| Kryptowaluty | Część E | poz. 36 | poz. 37 |
Dwie rzeczy, o których warto wiedzieć:
- Nawet jeśli masz PIT-8C, w poz. 21 możesz dopisać koszty, których broker nie wykazał — na podstawie własnych dokumentów.
- Brokerzy zagraniczni nie wystawiają PIT-8C. Nikt nie policzy tego za Ciebie i nic nie pojawi się automatycznie w usłudze Twój e-PIT. Całość rozliczasz sam, w wierszu 2.
Zanim wyślesz
- Czy prowizja sprzedaży jest po stronie kosztów?
- Czy doliczyłeś opłaty za prowadzenie rachunku, transfer i depozyt?
- Czy każdą kwotę przeliczyłeś po kursie z dnia poprzedzającego transakcję?
- Czy akcje i krypto są w osobnych częściach formularza?
- Czy zaokrągliłeś najpierw podstawę, a dopiero potem podatek?
- Czy masz zapisane potwierdzenia transakcji na wypadek pytań z urzędu?
Zeznanie za 2025 rok składasz od 15 lutego do 30 kwietnia 2026 r.
Ten tekst ma charakter edukacyjny i powstał na podstawie broszury informacyjnej Ministerstwa Finansów do zeznania PIT-38 za 2025 r. Nie zastępuje porady podatkowej. W sytuacjach nietypowych — spadki, darowizny, duże kwoty opłat sieciowych, dochody z kilku krajów — skonsultuj się z doradcą podatkowym.