Podstawy Kosztów: Zrozumieć FIFO w PIT-38

Pytanie, które zadaje każdy

„Kupowałem akcje Apple trzy razy, za każdym razem po innej cenie. Teraz sprzedałem połowę. Którą cenę zakupu mam wpisać do PIT-38?"

To jedno z najczęstszych pytań w sezonie podatkowym i odpowiedź nie jest taka, jak większość poradników twierdzi.

---

Co naprawdę mówi przepis

Zasadę FIFO znajdziesz w art. 24 ust. 10 ustawy o PIT. Warto przeczytać go dosłownie, bo zawiera warunek, który bywa pomijany:

„Jeżeli podatnik dokonuje odpłatnego zbycia papierów wartościowych nabytych po różnych cenach i nie jest możliwe określenie ceny nabycia zbywanych papierów wartościowych, przy ustalaniu dochodu z takiego zbycia stosuje się zasadę, że każdorazowo zbycie dotyczy kolejno papierów wartościowych nabytych najwcześniej. Zasadę (…) stosuje się odrębnie dla każdego rachunku papierów wartościowych."

Wynikają z tego dwie rzeczy, o których rzadko się pisze.

1. FIFO to reguła zapasowa, a nie jedyna dozwolona metoda

FIFO włącza się dopiero wtedy, gdy nie da się ustalić ceny nabycia sprzedawanych papierów. Jeśli Twój broker prowadzi ewidencję na tyle szczegółową, że wiadomo, która konkretna partia akcji została sprzedana, to kosztem jest rzeczywista cena tej partii.

W praktyce jednak przy zwykłym rachunku maklerskim akcje jednej spółki tworzą nierozróżnialną pulę — nie da się wskazać, że sprzedałeś „tę akcję z 2023 roku, a nie tę z 2024". I właśnie dlatego FIFO jest tym, co stosuje zdecydowana większość inwestorów detalicznych.

Nie jest natomiast prawdą, że polskie prawo „nakazuje FIFO zawsze". Nakazuje je wtedy, gdy identyfikacja partii jest niemożliwa.

2. FIFO liczy się osobno dla każdego rachunku

To jest pułapka, o której łatwo zapomnieć. Jeśli trzymasz akcje tej samej spółki u dwóch brokerów, nie ustawiasz ich w jedną wspólną kolejkę. Każdy rachunek ma własną kolejkę FIFO.

Sprzedając akcje u brokera B, sięgasz po najstarszą partię na rachunku u brokera B — nawet jeśli u brokera A masz partię starszą.

---

Na czym polega różnica między metodami

Ważne sprostowanie, bo w internecie często pojawia się tu błąd: średnia nie zawsze zaniża podatku. Wynik zależy od tego, w którą stronę szły ceny.

• Kupowałeś coraz drożej → najstarsze partie są najtańsze → FIFO daje wyższy dochód i wyższy podatek.
• Kupowałeś coraz taniej → najstarsze partie są najdroższe → FIFO daje niższy dochód i niższy podatek.

Nie chodzi więc o to, że jedna metoda jest „korzystniejsza". Chodzi o to, żeby zastosować tę, która wynika z przepisu i z Twojej dokumentacji.

---

Przykład krok po kroku

Policzymy wszystko w złotych, bo tego wymaga formularz. Sam zysk w dolarach nie ma znaczenia podatkowego.

Pamiętaj z artykułu o kosztach: każdą kwotę przeliczasz po średnim kursie NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego transakcję. Każda partia ma więc swój własny kurs.

Historia zakupów

Sprzedaż

W sierpniu 2024 sprzedajesz 15 sztuk po 250 USD. Kurs NBP z dnia poprzedzającego: 3,90.

Przychód = 15 × 250 USD × 3,90 = 14 625,00 PLN

Koszt według FIFO

Sprzedajesz najstarsze sztuki, warstwa po warstwie, aż uzbierasz 15:

Zostaje Ci 5 sztuk z czerwca 2023 i 10 sztuk ze stycznia 2024. To one pójdą do kosztów przy następnej sprzedaży.

Dochód i podatek

Dochód = 14 625,00 − 7 075,00 = 7 550,00 PLN

Najpierw zaokrąglasz podstawę, potem liczysz podatek:

7 550,00 → 7 550 PLN 7 550 × 19% = 1 434,50 → 1 435 PLN

Końcówka 50 groszy zaokrągla się w górę.

A gdyby użyć średniej?

Różnica to 418 PLN. W tym przypadku ceny rosły, więc średnia zaniżyłaby podatek. Przy cenach spadających byłoby odwrotnie.

Prowizje pominęliśmy, żeby przykład był czytelny. W prawdziwym rozliczeniu prowizję z każdej partii doliczasz do kosztu tej właśnie partii, po kursie z jej własnego dnia.

---

Uwaga: kryptowaluty działają zupełnie inaczej

Jeśli trafiłeś tu, szukając odpowiedzi dla Bitcoina — FIFO Cię nie dotyczy.

Art. 24 ust. 10 mówi o papierach wartościowych. Kryptowaluty rozlicza się w osobnej części formularza i według zupełnie innej logiki: sumujesz wszystkie przychody z danego roku i odejmujesz wszystkie koszty z tego roku. Nie ma tam warstw, kolejek ani FIFO.

Szczegóły znajdziesz w artykule Zyski z krypto w PIT-38.

---

Gdzie to wpisać w formularzu

Tak jak przy kosztach, miejsce zależy od tego, czy dostałeś PIT-8C:

W naszym przykładzie (broker zagraniczny) byłoby to 14 625 PLN w poz. 22 i 7 075 PLN w poz. 23.

---

Praktyczne wskazówki

• Prowadź arkusz kalkulacyjny. Jedna partia zakupu = jeden wiersz: data, ilość, cena, kurs NBP, koszt w PLN. Przy sprzedaży odhaczasz najstarsze wiersze po kolei. Bez tego po dwóch latach handlu nie odtworzysz już kolejności.
• Nie kopiuj bezkrytycznie raportu brokera. Zagraniczni brokerzy domyślnie pokazują „average cost", bo tak jest u nich standardowo. To nie jest wyliczenie pod polski PIT-38 — i nikt nie przeliczy za Ciebie każdej partii po właściwym kursie NBP.
• Osobny arkusz dla każdego rachunku. Kolejka FIFO jest odrębna dla każdego rachunku maklerskiego.
• Zachowaj potwierdzenia. Jeżeli urząd zapyta o wyliczenie, to Ty musisz pokazać, skąd wzięły się koszty.

Zeznanie za 2025 rok składasz od 15 lutego do 30 kwietnia 2026 r.

---

Ten tekst ma charakter edukacyjny. Zasada FIFO wynika z art. 24 ust. 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych — nie jest opisana w broszurze informacyjnej Ministerstwa Finansów do PIT-38. Jeśli Twój broker prowadzi ewidencję pozwalającą wskazać konkretne sprzedane partie, albo sytuacja jest nietypowa, skonsultuj się z doradcą podatkowym.